حجتالاسلام والمسلمین جواهری، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد به تبیین جایگاه رزق حلال در منظومه اقتصادی اسلام پرداخت و اظهار داشت: در تعالیم اهلبیت(علیهمالسلام) تأکید فراوانی بر تلاش برای تأمین معیشت از راههای مشروع شده است؛ تا آنجا که در روایتی از امام موسیبنجعفر(علیهالسلام) آمده است: کسی که از راه حلال در پی کسب روزی باشد تا هزینه زندگی خود و خانوادهاش را تأمین کند، همانند مجاهد در راه خداست.
وی با اشاره به مضمون این روایت تصریح کرد: در فرهنگ قرآنی و روایی، جهاد یکی از والاترین ارزشها به شمار میرود. هنگامی که امام کاظم(علیهالسلام) تلاش اقتصادی سالم را در کنار جهاد قرار میدهند، در واقع نشان میدهند که کار و فعالیت اقتصادی اگر در مسیر درست و با نیت الهی انجام شود، میتواند به عملی عبادی و ارزشمند تبدیل گردد.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد افزود: در نگاه اسلام، اقتصاد هدف نهایی زندگی انسان نیست، بلکه ابزاری برای ساماندهی حیات فردی و اجتماعی و فراهمکردن زمینه رشد معنوی انسانها محسوب میشود. از این رو، تلاش اقتصادی در چارچوب حلال، جایگاهی والا در منظومه معارف اسلامی دارد.
اهمیت مشروع بودن راههای کسب درآمد
حجتالاسلام والمسلمین جواهری در ادامه با تأکید بر قید «من حلّه» در روایت امام کاظم(علیهالسلام) گفت: این تعبیر نشان میدهد که ارزش تلاش اقتصادی به مشروع بودن راه کسب درآمد وابسته است. در فقه اسلامی، برخی فعالیتها ذاتاً حرام و ممنوعاند و درآمد حاصل از آنها نیز نامشروع به شمار میرود.
وی توضیح داد: حتی در مشاغل مجاز نیز ممکن است در فرایند اجرا، رفتارهایی رخ دهد که به حرام بینجامد؛ از این رو آگاهی از احکام شرعی کسبوکار برای فعالان اقتصادی ضروری است تا فعالیت اقتصادی آنان از مسیر صحیح خارج نشود.
این استاد حوزه و دانشگاه خاطرنشان کرد: زمانی که کار و تجارت در چارچوب احکام الهی انجام گیرد، نهتنها ارزش اقتصادی، بلکه ارزش معنوی نیز پیدا میکند و تلاش فرد برای کسب درآمد پاک، در فرهنگ دینی عملی ارزشمند و مورد رضایت الهی خواهد بود.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به هدف اصلی کسب روزی در این روایت بیان کرد: امام کاظم(علیهالسلام) در ادامه حدیث، به تأمین نیازهای فرد و خانواده اشاره میکنند. در حقیقت، کار و تلاش برای فراهمکردن معیشت خانواده، مسئولیتی مهم در زندگی انسان به شمار میرود.
حجتالاسلام والمسلمین جواهری تأکید کرد: تأمین هزینههای ضروری زندگی از جمله مسکن، خوراک و پوشاک در شأن خانواده، از وظایف مهم سرپرست خانواده است. البته در کنار این مسئولیت، کمک به نیازمندان و دستگیری از محرومان نیز از ارزشهای مورد تأکید اسلام است.
وی در پایان یادآور شد: اگر افراد جامعه اسلامی در فعالیتهای اقتصادی خود، اصل کسب روزی حلال را محور قرار دهند، علاوه بر تأمین معیشت سالم برای خانوادهها، زمینه شکلگیری اقتصادی سالم و مبتنی بر آموزههای اسلامی در جامعه نیز فراهم خواهد شد.
نظر شما